De Jan Van Eyck van Dikkelvenne: hoe we een miljoenenakkoord ruilden voor een orgel, dat de tand des tijds niet heeft doorstaan.
Illuma, 2026
Uit zéér betrouwbare bron vernamen wij dat Dikkelvenne ooit een echte Jan van Eyck in huis had. En nee, geen vergeelde reproductie uit een oude kalender die boven de schouw hing te verstoffen, maar een origineel topstuk van een van de grootste schilders uit de geschiedenis.
Vandaag hangt het werk, Madonna bij de fontein (1439), te blinken in het KMSK in Antwerpen. Het is officieel het allerlaatste schilderij dat Jan van Eyck ooit voltooide. Maar vóór die van Antwerpen ermee konden pronken, stond het dus gewoon hier in Dikkelvenne.
Prioriteiten stellen
Hoe het paneeltje hier belandde, blijft een mysterie. Wat we wél zeker weten, is dat het schilderijtje in de negentiende eeuw eigendom was van onze toenmalige pastoor, Leonardus Van Kerckhove. En toen gebeurde er iets waar een moderne kunstexpert spontaan hyperventilatie van krijgt: de pastoor verkocht het.
Rond 1835 kocht een Antwerpse ridder het werk over. Waarom? Volgens de archieven had onze pastoor dringend geld nodig voor het nieuwe Van Peteghem-orgel. Dit befaamde orgel is voer voor een compleet ander verhaal of hoe het uit elkaar is gehaald. Kortom: Dikkelvenne stond voor de keuze tussen een uniek middeleeuws schilderij of een bende blinkende orgelpijpen. En jawel, wij kozen vol overgave voor het lawaai.
Het gesprek destijds verliep vermoedelijk zo: “Het is een schoon schilderijtje, ridder, maar ge moet er niet te veel voor geven. Wij moeten hier vooral duchtig kunnen knallen tijdens de hoogmis.”
Niemand wilde hem hebben
Het grappige is dat die ridder het schilderij daarna probeerde door te verkopen in Gent en Antwerpen, maar niemand moest het hebben. Vandaag zou zo’n ontdekking de internationale kunstwereld doen daveren, maar in 1835 dachten de musea blijkbaar: “Goh neen, laat maar liggen, ’t is te klein.”
Het schilderijtje is dan ook amper 19 bij 12 centimeter. Kleiner dan de gemiddelde tablet van vandaag. Toch slaagde Jan van Eyck erin om op die postzegel een complete botanische tuin en een hoop engelen te proppen. Als kers op de taart schreef hij op de lijst zijn bekende slagzin: “ALS IXH CAN” (Zo goed als ik kan). Best oké gedaan voor een beginner, Jan.
Zo zou het verkoopakkoord eruit kunnen hebben gezien.
Het kasticket kwijt
Vandaag is het werk onbetaalbaar. We mogen er gif op innemen dat de huidige marktwaarde iéts hoger ligt dan de prijs van een gemiddeld kerkorgel. Maar moeten we nu rouwen om onze verloren miljoenen? Welnee. Laten we het positief bekijken: Gent heeft het Lam Gods, Antwerpen heeft de Madonna, en Dikkelvenne heeft vanaf nu de beste openingszin voor de volgende dorpsquiz:
“Wist u dat hier ooit een echte Jan van Eyck stond?”
“En weet u ook waarom hij vertrok?”
“Uit goede bron: waarschijnlijk voor een orgel.
Maar de rekening zijn we kwijt.”
De Madonna bij de fontein - Naschrift
Sommige schilderijen hangen gewoon aan een muur. Andere dragen een verhaal met zich mee dat hardnekkiger is dan de verf op het paneel.
Neem nu De Madonna bij de fontein, dat merkwaardige werkje van Jan van Eyck waarover de laatste tijd in Dikkelvenne weleens gefluisterd wordt. Een vriend woont zowaar in het huis waar het schilderij ooit verbleef. Toeval? Misschien. Maar in ons dorp laten we een goed verhaal niet zomaar aan ons voorbijgaan.
Alsof dat nog niet volstaat, heeft Frank, de huidige bewoner, besloten een exacte kopie van het schilderij aan te kopen. Een kopie, jawel! Want als het origineel niet zomaar terug aan de muur kan, waarom dan niet voor een evenbeeld zorgen? Al roept dat meteen een prangende vraag op: wat als origineel en kopie ooit moeilijker uit elkaar te houden zijn dan waarheid en dorpslegende?
En net toen we dachten dat we het verhaal stilaan hadden uitgeplozen, dook er alweer nieuwe informatie op. Meer kunnen we voorlopig niet verklappen, maar één ding is zeker: de Madonna heeft haar geheimen nog niet allemaal prijsgegeven.
Wordt vervolgd… Wij blijven speuren, luisteren en af en toe eens diep in de Christina-bron kijken. Want wie weet wat daar nog bovenkomt?
Reactie plaatsen
Reacties